چرا پلوتو دیگر سیاره نیست؟

چرا پلوتو دیگر سیاره نیست؟

از همان موقعی که پلوتو در سال 1930 کشف شد، برای دانشمندان کمی عجیب و مساله ساز بود. چون:

·         از همه ی سیارات کوچکتر است (حتی از قمر زمین که ماه باشد.)

·         به مانند سیاره های زمین مانند (عطارد، زهره، زمین و مریخ)، پلوتو سیاره ایست صخره ای و چگال. در حالی که سیارات همسایه آن همه مشتری مانند (مشتری، زحل، اورانوس و نپتون) و گازی شکل اند. به همین دلیل دانشمندان معتقدند که پلوتو متعلق به نقطه ی دیگری از فضا بوده و بعدا گرفتار جاذبه ی خورشید شده است. بعضی از ستاره شناسان نیز معتقدند که پلوتو قبلا یکی از قمرهای نپتون بوده است.

·         چرخش پلوتو به دور خورشید نامنظم است.سیارات منظومه شمسی  همگی در یک مدار کلی تقریبا یکنواخت به دور خورشید میگردند. در حالیکه مدار پلوتو با این مدار، زاویه پانزده درجه می سازد. بعلاوه مدار آن به طور کاملا استثنایی، بیضی شکل است و مدار نپتون را نیز قطع می کند.

·         یکی از قمر های پلوتو، شارون (Charonنصف اندازه ی پلوتوست. به همین دلیل بعضی اختر شناسان معتقدند که ایندو یک سیستم دوتایی (Binary System) هستند تا یک سیاره و یک قمر.

این حقایق باعث شدند که بحثی بزرگ درباره ی سیاره بودن پلوتو درگیرد. در 24 اگوست سال 2006، اتحادیه بین المللی اختر شناسی (IAU) که سازمانی است متشکل از منجمان حرفه ای، دو مصوبه را به تصویب رساند که  مانع از قبول کردن پلوتو به عنوان سیاره می شوند. اولین مصوبه، مصوبه ی 5A است که سیاره را تعریف می کند. هرچند خیلی از مردم سیاره را به عنوان کلمه ای قبول شده از علم نجوم می دانند. در حالیکه در نجوم هرگز تابحال به طور مشخص معلوم نشده که سیاره دقیقا چیست و اینکه چه چیزی سیاره است و چه چیزی نیست!

مصوبه 5A اینگونه سیاره را تعریف می کند:

سیاره، جسمی است فضایی که 1) دور خورشید گردش می کند، 2) جرمش به اندازه ای باشد که بتواند توسط جاذبه اش بر  نیرو های اجسام صلب غلبه کند و به همین علت شکل هیدرواستاتیک تعادلی (تقریبا کروی) داشته باشد و3) اطراف مدارش پاک باشد.

پلوتو تقریبا کروی است و دور خورشید گردش می کند.اما چون مدار نپتون را قطع می کند، با معیار ها سازگار نمی باشد. البته منتقدین بر روی این مصوبه بحث و اختلاف نظر دارند. چون سیارات دیگر منظومه شمسی (از جمله زمین) نیز اطراف مدارشان پاک نیست. مثلا همین زمین خودمان بارها مورد اصابت سیارک ها و شهابسنگ هایی که در اطراف مدارش بوده قرار گرفته است.

مصوبه ی 5A همچنین دو دسته ی دیگر از اجسام را نیز معرفی می کند که به دور خورشید می گردند:سیاره های کوتوله و اجسام کوچک منظومه ی شمسی.

بر اساس این مصوبه، سیارات کوتوله:

اجسامی آسمانی اند که 1) به دور خورشید می گردند، 2) جرمش به اندازه ای باشد که بتواند توسط جاذبه اش بر  نیرو های اجسام صلب غلبه کند و به همین علت شکل هیدرواستاتیک تعادلی (تقریبا کروی) داشته باشد، 3) اطراف مدارش پاک نباشد، و4) قمر نباشد.

اجسام کوچک منظومه شمسی نیز به دور خورشید می گردند. اما نه سیاره اند و نه سیاره کوتوله.


مصوبه دوم، یعنی مصوبه ی 6A نیز پلوتو را به عنوان یک سیاره ی کوتوله مشخص می کند. البته همه ی اختر شناسان از این دو مصوبه پیروی نمی کنند. منتقدان عقیده دارند که استفاده از عبارت "سیاره ی کوتوله" برای توصیف اجسامی که ذاتا سیاره نیستند گیج کننده کننده و حتی گمراه کننده می باشد. همچنین بعضی از ستاره شناسان اعتبار این مصوبه ها را زیر سوال برده اند. چون تقریبا تعداد کمی از اختر شناسان فرصت یا حتی قابلیت نظر دادن درمورد این مصوبه ها را دارند.

در آخر اجسامی که دور خورشید می گردند، توسط این دومصوبه به صورت زیر دسته بندی می شوند:

·         سیارات: عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون

·         سیارات کوتوله: پلوتو، سرس(Ceres جسمی است که در کمربند سیارکی بین مریخ و مشتری قرار دارد)، 2003 UB313 (جسمی است که از پلوتو نسبت به خورشید دورتر است.

·         اجسام کوچک منظومه شمسی: هر چیز دیگر. از جمله سیارک ها و ستاره های دنباله دار.

/ 0 نظر / 7 بازدید